मी राजा बोलतो आहे

छत्रपती शिवाजी महाराजांचे चरीत्र व त्यांचे चित्र अथवा शिल्प दर्शन महाराष्ट्रालाच नव्हे तर संपूर्ण भारत वर्षाला प्रेरणादायक ठरले आहे. अनेक ठिकाणी उभारलेले महाराजांचे भव्य पुतळे नेहमीच आपणाला स्फूर्ती देत असतात. आग्र्याच्या लाल किल्ल्यासमोर उभारलेलं पुतळाही प्रत्येक मराठी मनाला आनंद देणारा आहे. केवळ महाराजांचे नामःस्मरण करताच आपले मस्तक त्यांच्यापुढे भक्तीभावाने, आदराने विनम्र होते. अश्या महापुरुषाच्या एका भव्य पुतळ्याचे अनावरण भूतपूर्व पंतप्रधान पंडीत जवाहरलाल नेहरू यांच्या हस्ते शनीवार दिनांक ३० नोव्हेंबर, १९५७ रोजी प्रतापगडावर झाले. हिंदवी स्वराज्याच्या मुळावर आलेल्या अफजलखानाला महाराजांनी जेथे मातीत मिळवले, त्या प्रतापगडावरील या पुतळ्यामागे काही इतीहास लपला आहे हे कदाचीत सर्वाना माहीती नसेल. सातारा जिल्ह्यांत वाई तालुक्यांत महाबळेश्वर पासून पश्चिमेस आठ मैलांवर प्रतापगड आहे. जावळीजवळ असलेल्या भोरण्या डोंगरावर हा किल्ला समुद्र सपाटीपासून ३५४३ फूट उंचीवर बांधण्यात आला. त्रिदळासारख्या दिसणाऱ्या या किल्ल्याला बांधताना महाराजांनी आपणाला शत्रूचा उपसर्ग होणार नाही व सुरक्षीतपणे कोकण...

नुकताच विकास आपणास सोडून गेला. आपल्या व्यंगचित्रांसहीत गेला. व्यंगचित्रे हीच त्याची भाषा होती. आणि तेच त्याचे व्यक्त होण्याचे एक माध्यम होते. आधीच या महाराष्ट्रात तशी व्यंगचित्रकारांची वानवाच आहे. आणि त्यातही राजकीय व्यंगचित्रे काढणे हे तर दुर्लभच! व्यंगचित्र ही अशी कला आहे की त्यात केवळ चित्रे काढता येऊन भागत नाही. केवळ त्याची चेहरेपट्टी ओळखता येऊन चालत नाही तर याच्याही पुढे जाऊन ज्या व्यक्तीचे व्यंगचित्र आपण रेखाटतो त्यातील त्याचे वर्म शोधून तो आपल्या कुंचल्याद्वारे आविष्कृत करण्याची ताकद त्यांमागे असावी लागते. असे म्हटले जाते की व्यंगचित्रकार दोन ओळींच्या मधील वाचतो. शंभर अग्रलेखांची ताकद एका राजकीय व्यंगचित्रात असते. पूर्वीच्या काळी टाइम्स ऑफ इंडिया मध्ये कला दिग्दर्शक  वॉल्टर लॅंगहॅमर हे राजकीय व्यंगचित्रेही काढीत असत. मोजक्या रेषातून त्यांचा आशय प्रकट होत असे. दुसऱ्या महायुद्धाचा काळ होता तो! चर्चील, रुझवेल्ट, हिटलर,मुसोलीनी, चेम्बरलेन, स्टालीन, नेहरू, गांधी अशी जबरदस्त मॉडेल्स त्यांच्यापुढे असत. त्याच सुमारास गोडसे, दलाल,असे लोकही या राजकीय व्यंगचित्रांच्या मालीकेत आले हो...

अगदी समजायला लागल्यापासूनच मला प्राण्यांची ओढ होती. त्यातही कुत्रा व मांजर हे सर्वाप्रमाणे माझेही आवडते प्राणी. गावाकडे कोणाकडे कुत्रीला अथवा मांजरीला पिल्ले झाल्याचे समजले की आधी त्याचे आरक्षण करणे हे आम्हां भावंडांचे काम. त्यात माझ्या मोठ्या बहिणीला तर मांजर म्हणजे जीव की प्राण. त्यामुळे एकमेकांचे शत्रु समजले जाणारे हे दोघे प्राणी आमच्या घरात सुखानैव रहात असत. मांजर दिवसभर घरातील चुलीच्या कोपऱ्यात उबेला बसलेले असे, तर कुत्र्याची सोय ही नेहमी घराबाहेर. त्यालाही माहीत असे की आपल्याला घरात प्रवेश नाही. त्यामुळे जेवण मागतांना तो उंबऱ्यावर दोन पाय ठेवून भुंकू लागे.  त्यामुळे कायमच कुत्रा आमच्या घरातील एक कुटुंबाचा सदस्य म्हणूनच राहीला. मी मुंबईला आल्यावर माझा लहान मुलगा हर्षद याला कुत्र्याचे बरेच वेड होते. मी त्याला अनेकवेळा क्रॉफर्ड मार्केटमध्ये नेवून तेथील वेगवेगळ्या प्रकारचे कुत्रे, मांजरे, पक्षी वगैरे दाखवीत असे. व त्याचा एकच ध्यास होता, तो म्हणजे त्याला एक कुत्रा घेऊन देण्याचा. आमची जागा, त्यातून अश्या जातीवंत कुत्र्यांना लागणारी देखभाल, आपल्याला झेपेल की नाही याचे त्यावयात...

मला अजूनही आठवतो तो दिवस. १ डिसेंबर १९६८. त्यादिवशी मी जेजे इन्स्टिट्यूट ऑफ अप्लाइड आर्ट मध्ये लेक्चरर म्हणून नोकरीला लागलो. तो दिवस रवीवार असल्याने मी दोन तारखेला कामावर रुजू झालो. तसे जे.जे. मला नवीन नव्हते. अगदी बालपणापासूनच त्याची लागलेली ओढ माझ्या वडीलबंधूंनी पूर्ण करून मला तेथील जे.जे. इंस्टीट्यूट ऑफ अप्लाइड आर्टचा विध्यार्थी हे नामाबिधान लावण्याची संधी मिळवून दिली. या काळात अनेक जणांच्या आशीर्वादाचे हात माझ्या मस्तकावर मला लाभले. त्यामुळे येथे अध्यापक म्हणून आल्यावर मला सर्वप्रथम जाणवले ते माझ्या घरात, माझ्या कुटुंबात, माझ्या जे.जे.त मी परत आल्याची सुखद जाणीव. फरक इतकाच होता, की यापूर्वी मी घोळक्यासह शिक्षकांच्या टेबलासमोर उभा असे, ते आता माझ्यासमोर माझ्या विद्यार्थ्यांचा घोळका समोर घेऊन. आणि माझे सर्वच गुरुवर्य सोबत असतांना आणि त्यांचे प्रेम मला सतत लाभत असताना मला त्यांच्या शेजारी बसण्याचे भाग्य लाभले हे देखील ईश्वराने मला दिलेले लेणं होते. आणि तेथून सुरु झाली ती माझी शिक्षकी पेशातील वाटचाल. शाळेत असल्यापासूनच आम्ही सर्व मुलांच्या शाळेत शिकलो असल्याने येथील वर्गात असल...

शिक्षकी पेशातील लोकांना एक गोष्ट फायद्याची असते. त्यांच्या हाताखालून अनेक विद्यार्थ्यांच्या पिढ्या पुढे सरकत असतात. त्यापैकी कित्येक विद्यार्थी त्यांच्या भावी आयुष्यात वेगवेगळ्या क्षेत्रांत नावारूपाला येतात. चित्रकलेसारख्या नैपुण्य क्षेत्रात असलेलं विध्यार्थी कलेच्या निरनिराळ्या दालनात आपले प्रावीण्य दाखवितात. यातले काही विद्यार्थी आपल्या शिक्षकांचे ऋण मानतात. कारण शिक्षकांनी त्यांच्यावर संस्कार घडवलेले असतात, त्यांना ज्ञानदान केलेलं असते. काहीवेळा एखादा विद्यार्थी नावारूपाला आला की तो आपला विद्यार्थी होता असे एखादा शिक्षक त्याचे गुणगान गात असतो. पण कांही विध्यार्थी मात्र त्यांच्या शिक्षकांच्या आयुष्यात केवळ अविस्मरणीय असतात. आजच्या काळात एखाद्या मोठ्या व्यक्तीचा मुलगा अथवा मुलगी शाळेत अथवा महाविद्यालयात असेल तर तेथील काही विद्यार्थी व शिक्षकच त्यांना त्यांच्या मोठेपणाची जाणीव करून देत असतात, आणि त्या विद्यार्थ्याला देखील आपल्या घराण्याच्या मोठेपणावर त्याला मिळणाऱ्या मानाची कल्पना येते, आणि तो विद्यार्थी सुद्धा त्याप्रमाणे वर्तन करू लागतो. पण यालाही अपवाद असलेले कैक विद्यार्थी आप...

अरवींद इनामदार यांच्या सहवासातील कांही क्षण.  तुडुंब भरलेले दादरचे स्वातंत्र्यवीर सावरकर सभागृह. व्यासपीठावर मंगेश पाडगावकर, दाजीशास्त्री पणशीकर, किरण शांताराम असे दिग्गज. अध्यक्षांना त्यांचे चार शब्द बोलाविण्यासाठी पाचारण केले जाते. माईक जवळ एक देखणी, गोरीपान, आकर्षक व्यक्तिमत्वाची, उंचीपुरी व्यक्ती येऊन माईकचा ताबा घेते. आणि उपस्थित श्रोत्यांना उद्देशून त्यांचे स्वागत करताना आपल्या धीरगंभीर आवाजात म्हणते, " येथे बसलेल्या सर्व बंधू भगिनींना सेवानिवृत्त झालेल्या पांडू हवालदाराचा नमस्कार !" आणि सर्व सभागृह टाळ्यांच्या कडकडाटात दणाणून निघते. तर ही सभा प्रथम दर्शनीच जिंकणारे वक्ते असतात महाराष्ट्र राज्याचे माजी लोकप्रिय पोलीस महासंचालक, आदरणीय श्री अरविंद इनामदार ! 
अरविंद इनामदार पोलीस खात्यात असूनही त्यांचा साहित्य, काव्य, संत वाङ्मय, शेरोशायरी यावरील अभ्यास आणि अधिकार निर्विवाद आहे. आणि त्याचबरोबर भाषण करतेवेळी त्याला ते जी अभिनयाची जोड देत, ती तर शब्दांना जिवंत करण्याची कलाच त्यांना साध्य होती. वरील प्रसंग होता सावरकर सभागृहात होणाऱ्या माजी पोलीस अधिकारी श्री संजीव क...